2023
Kiedy soję dopiero zaczęto uprawiać na Ukrainie, nie było z nią problemów, a technologia uprawy tej rośliny była znacznie prostsza. Jednak wzrost popytu na ziarno soi doprowadził do nasycenia płodozmianów tą uprawą, a stąd pojawienie się chorób i szkodników.
«Soja to dość «delikatna» roślina strączkowa, która przy nieprzestrzeganiu technologii uprawy jest porażana przez różne fitopatogeny, szkodzące uprawie na różnych etapach organogenezy i w znacznym stopniu obniżające ilość i jakość plonu», — zauważył Witalij Łapczynski, menedżer ds. rozwoju agrotechnologii LNZ Group.
Dodał, że w zależności od stopnia porażenia materiału siewnego wschody polowe nasion soi mogą obniżyć się o 25-40% w stosunku do wartości normatywnych.
Szczególne zagrożenie stanowią choroby nasion, których często nie da się wykryć gołym okiem, a po wykryciu — prawidłowo zidentyfikować. To właśnie one w niektórych latach prowadzą do znacznego przerzedzenia wschodów, a w konsekwencji do obniżenia plonów.
Takimi patogenami są grzyby: Fusarium Link, wywołujący fuzaryjną zgorzel siewek, Sclerotinia Libertiana (sprawca zgnilizny twardzikowej), Ascochyta sojaecola (askochytoza), alternarioza (Alternaria alternata), Erysiphe communis f. glycine (mączniak prawdziwy). Najbardziej szkodliwe dla soi są fuzaryjne zgnilizny korzeni. Rzadziej soja jest porażana przez patogeny bakteryjne.
Jak rozpoznać choroby nasion soi?
Niektóre choroby nasion soi można rozpoznać gołym okiem. Na przykład cerkosporiozę, dla której charakterystyczne jest purpurowo-fioletowe zabarwienie nasion od znaczka. Nasiona są przy tym niedostatecznie wypełnione. Jeśli dodatkowo obserwuje się niewielkie zagłębienia, świadczy to o fomopsisie.
Trudniej zidentyfikować choroby bakteryjne.
«Charakterystycznymi objawami porażenia nasion przez patogeny bakteryjne są pęcznienie i oślizgłość powierzchni nasion, pojawienie się oleistych jasnożółtych i brunatnych plam oraz owrzodzeń na liściach liścieniowych. Silnie porażone nasiona z reguły nie kiełkują, lecz gniją», — powiedział Witalij Łapczynski.
Kiedy pojawiają się choroby nasion soi?
Zdecydowana większość sprawców chorób soi zimuje na niezmineralizowanych resztkach roślinnych i poraża soję w wilgotne lata, głównie za pośrednictwem kropli deszczu. Choroby najczęściej występują, gdy soję wysiewa się po soi oraz gdy w okresie wegetacji występują obfite ulewy. Jeśli te dwa czynniki się zbiegną, następuje szczyt zachorowalności.
Gdy nasiona zbiera się nieterminowo, gdy zbyt długo stały na polu i zbieramy je po deszczach, istnieje zagrożenie pojawienia się grzybów pleśniowych — Aspergillus, Penicillium.
Wpływ chorób nasion na ich kiełkowanie i wegetację roślin
Przy niewielkim porażeniu chorobami bakteryjnymi i sprzyjających dla soi warunkach pogodowych rośliny na początku wegetacji mogą pozostawać w tyle we wzroście, ale potem rozwijają się bez widocznych objawów porażenia.
Porażenie nasion przez patogeny grzybowe przejawia się zarówno w okresie kiełkowania nasion i wschodów, jak i przez cały okres wegetacji.
Obecność patogenów grzybowych na nasionach może spowodować ich gnicie podczas kiełkowania. Na początku wegetacji roślin patogeny mogą powodować zgnilizny korzeni, nekrozę liścieni i obumieranie stożka wzrostu. W dalszej wegetacji u słabo i późno porażonych roślin etiologia rozwoju chorób przebiega różnie, najczęściej w postaci więdnięcia roślin, plamistości liści, gnicia łodyg i strąków.
Na przykład alternarioza — choroba przestoju — pojawia się zwykle podczas dojrzewania soi, gdy rośliny zaczynają zasychać. Masowo choroba przejawia się na zewnętrznej powierzchni pożółkłych strąków. Nieterminowy zbiór soi prowadzi do zarodnikowania grzyba na zewnętrznej powierzchni nasion. Co gorsza, grzyb Alternaria alternata wytwarza mikotoksyny, których spożycie przez zwierzęta i ludzi może doprowadzić do śmierci.
Ponadto sprawca alternariozy wytwarza fitohormon tentoksynę, która przy silnym zarodnikowaniu grzyba na nasionach może znacznie pogorszyć ich kiełkowanie podczas przechowywania. Na przykład przy składowaniu nasion zdolność kiełkowania może wynosić 90%, a wiosną spaść do 60-50%.
Środki ochrony przed chorobami nasion soi
Porażenie nasion chorobami często następuje jeszcze na polu, gdzie występuje monokultura, nie przeprowadzono na czas zabiegu fungicydowego lub nie przeprowadzono go wcale, brak jest uprawy gleby.
Problem kumulacji chorób rozwiązuje płodozmian, ale jest pewien niuans. Często sprawcy porażający soję mogą porażać także inne uprawy i odwrotnie. Chodzi tu w szczególności o wspomnianego wyżej sprawcę alternariozy Alternaria alternata oraz grzyby z rodzaju Fusarium, zdolne oprócz soi pasożytować na pszenicy i kukurydzy. Uniknięcie tych upraw we współczesnym płodozmianie jest prawie niemożliwe. Ale sytuacja nie jest beznadziejna — przezorny zawsze ubezpieczony.
- Płodozmian jest dobrym sposobem na powstrzymanie fomopsisu, cerkosporiozy a nawet septoriozy.
Są to choroby, których sprawcy zimują na niezmineralizowanych resztkach roślinnych. Biorąc to pod uwagę, uprawa gleby również jest dobrym narzędziem do zakopania zarodników. Jeśli w gospodarstwie nie prowadzi się uprawy gleby, przydatne będą destruktory ścierniska.
- Zaprawianie nasion — ważny element systemu ochrony soi
«Nawet mając wysokiej jakości materiał siewny, przed siewem należy go odpowiednio zaprawić, aby chronić go przed chorobami i szkodnikami glebowymi, — radzi Witalij Łapczynski. — Jako skuteczną zaprawę insektycydową o przedłużonym działaniu przeciwko kompleksowi szkodników soi zalecamy stosowanie zaprawy insektycydowej METAKSA, FS (1,3-1,7 l/t)»
Specjalista zaleca przeprowadzanie zaprawiania nasion razem z inokulantem i mikroelementami, takimi jak DEFENDA nasiona, aby w początkowych fazach organogenezy, oprócz ochrony młodych kiełków, stymulować wzrost systemu korzeniowego i w dalszej kolejności zwiększyć efektywność wiązania azotu atmosferycznego.
- Ochrona fungicydowa
Ochrona fungicydowa soi powinna obejmować obowiązkowy zabieg na strąki w okresie wegetacji. Zwłaszcza jeśli chodzi o alternariozę. Późniejsze jesienne zaprawianie nasion nie uratuje sytuacji.
Jeśli zaś mówimy o takich wewnątrznasiennych infekcjach jak fuzarioza, do ochrony warto wybrać systemiczną substancję czynną tebukonazol. Na przykład do zwalczania fuzariozy i alternariozy jest preparat Taler (tebukonazol, 250 g/l).
Przy zabiegach należy uwzględniać warunki pogodowe: jeśli wilgotność jest niewystarczająca, liczbę zabiegów fungicydowych można zmniejszyć.
- Ochrona przed szkodnikami ssącymi, mszycami i wciornastkami
Takie szkodniki jak wciornastki często są przenosicielami wirusów. W ich ciałach cząstki wirusowe mogą przetrwać długo. Dlatego, jeśli stwierdzono zasiedlenie plantacji przez wciornastki, warto zadbać o ich zwalczanie insektycydami systemicznymi z substancjami czynnymi tiametoksam i acetamipryd, jak Oktant (tiametoksam, 250 g/l) i Atik(acetamipryd, 200 g/l).
- Desykacja zasiewów
Alternariozie na soi można zapobiec poprzez desykację. Jednak głównym czynnikiem skutecznej ochrony przed chorobą pozostaje terminowy zbiór plonu.
- Terminowy zbiór soi zabezpieczy przed ryzykiem rozprzestrzeniania się chorób bakteryjnych i alternariozy w wyniku opadów i wzrostu wilgotności powietrza.
«Zbiór soi przy podwyższonej wilgotności strąków i długotrwałe przechowywanie ziarna w magazynie w stanie nieoczyszczonym i wilgotnym z pewnością doprowadzi do rozprzestrzenienia się chorób», — podkreślił Witalij Łapczynski.
W przypadku monokultury zabiegów fungicydowych powinno być więcej niż przy zwykłym płodozmianie. Niektórzy specjaliści kładą nacisk na trzy zabiegi fungicydowe. Należy jednak opierać się na warunkach klimatycznych strefy uprawy, na przykład na tym, czy opadów jest wystarczająco dużo do «dokarmiania» i przezimowania sprawców chorób. Właściwe i terminowo podjęte decyzje pomogą uniknąć strat plonu.
