Zgnilizna twardzikowa w zasiewach słonecznika: jakie fungicydy wybrać dla skutecznej ochrony

Zgnilizna twardzikowa (biała zgnilizna) – jedna z najbardziej szkodliwych chorób słonecznika, która może obniżyć plon o 30-70%. Sprawcą jest grzyb Sclerotinia sclerotiorum, który zimuje w glebie w postaci twardych czarnych ciał-sklerocjów. Walka z chorobą wymaga kompleksu działań agrotechnicznych i fungicydowych.

W ostatnich latach na Ukrainie obserwuje się tendencję do skracania płodozmianu i nasycania go roślinami, które mają wspólne choroby ze słonecznikiem (soja, rzepak). Prowadzi to do katastrofalnego gromadzenia się infekcji w glebie. Rozmnażaniu sprawcy sprzyjają częste opady, umiarkowane temperatury i naruszenie technologii uprawy. Grzyb zimuje w postaci czarnych twardych ciałek – sklerocjów, które mogą zachowywać żywotność w glebie do 5-8 lat. Infekcja rozprzestrzenia się dwiema drogami: przez porażone nasiona (grzybnia) lub przez glebę askosporami, które są roznoszone przez wiatr na duże odległości. Biała zgnilizna powoduje znaczne szkody ekonomiczne: przerzedza zasiewy, wywołuje wyleganie roślin i obniża plon. Sklerocja, które trafiły do gleby podczas zbioru plonu, kontynuują cykl choroby i mogą zakażać kolejne rośliny.

Na Ukrainie zgnilizna twardzikowa słonecznika stabilnie przejawia się w Lesostepie i Stepie, szczególnie w latach z nadmiernymi opadami i umiarkowanymi temperaturami. Obwody południowe znajdują się w strefie podwyższonego ryzyka z powodu nawadniania, lokalnego przewilgocenia gleb i zmiany warunków klimatycznych. W ostatnich latach obserwuje się poszerzanie zasięgu choroby i wzrost jej szkodliwości, nawet w regionach, które wcześniej uważano za mniej podatne. Rolnikom ważne jest pamiętać, że białą zgniliznę trzeba kontrolować stale, ponieważ twardzik – jedna z najniebezpieczniejszych i najtrudniejszych w kontroli chorób słonecznika. Wiąże się to z tym, że sprawca białej zgnilizny jest zdolny zachowywać się w glebie i porażać rośliny przez cały okres wiosenno-letni.

W zależności od fazy rozwoju rośliny i porażonej części rośliny wyróżnia się trzy główne formy przejawu twardzika.

• Forma korzeniowa (przykorzeniowa). * Przejaw rozwija się na wczesnych etapach wegetacji lub w okresie kwitnienia. Na przykorzeniowej części łodygi pojawiają się brązowe plamy, które później jaśnieją i pokrywają się gęstym białym nalotem. Skutki: roślina więdnie, liście żółkną i opadają, ponieważ zostaje zakłócone odżywianie. Łodyga w miejscu porażenia gnije i łatwo łamie się od wiatru.
• Forma łodygowa. * Przejaw: infekcja może przenikać przez uszkodzenia lub rany powyżej szyjki korzeniowej. Na łodydze tworzą się wydłużone jasne lub brązowe plamy, które z czasem przekształcają się we wrzody. Skutki: porażone tkanki ulegają zniszczeniu, rdzeń ulega zniszczeniu, a wewnątrz jamy lub na powierzchni łodygi formują się czarne twory – sklerocja grzyba.
• Forma koszyczkowa (najbardziej szkodliwa). * Przejaw pojawia się od początku kwitnienia do dojrzewania nasion. Na tylnej stronie koszyczka powstaje brązowa, wilgotna plama, która szybko rośnie i rozmiękcza tkanki oraz gnije. Na przedniej stronie koszyczka pod nasionami tworzy się gęsty biały nalot. Skutki: infekcja przechodzi na przednią stronę w postaci gęstego białego nalotu, nasiona giną, a wewnątrz koszyczka i między nasionami formują się duże czarne sklerocja. Prowadzi to do największych strat plonu.

Skuteczna ochrona słonecznika przed twardzikiem.

1. Agrotechniczne metody ochrony słonecznika przed białą zgnilizną (twardzikiem). Skuteczne powstrzymanie tej choroby jest możliwe tylko pod warunkiem zmniejszenia ilości infekcji w glebie, na resztkach roślinnych i nasionach. Właśnie na to ukierunkowane są profilaktyczne działania agrotechniczne, które powinny być obowiązkową częścią technologii uprawy. Niestety w procesach produkcyjnych z powodu ograniczeń ekonomicznych gospodarstwa często rezygnują z podstawowych elementów ochrony. Naruszenie płodozmianu, rezygnacja z głębokiej uprawy gleby i zagęszczone zasiewy prowadzą do gromadzenia się sprawcy w warstwie ornej. W rezultacie sklerocja zachowują żywotność przez wiele lat i stają się stałym źródłem infekcji, co wywołuje regularne wybuchy choroby i straty plonu. Ochrona przed białą zgnilizną jest konieczna, ponieważ główne źródło infekcji znajduje się właśnie w glebie, gdzie stosowanie środków chemicznych jest praktycznie niemożliwe. Sklerocja kiełkują przez cały okres wegetacyjny i porażają rośliny w różnych fazach rozwoju, dlatego właśnie zabiegi agrotechniczne odgrywają decydującą rolę w obniżaniu szkodliwości choroby.

2. Płodozmian jako kluczowy czynnik walki z białą zgnilizną. Kluczowym elementem w tym systemie jest płodozmian. Powrót słonecznika na to samo pole nie wcześniej niż po 4-5 latach pozwala znacznie obniżyć obciążenie infekcyjne, ponieważ znaczna część sklerocjów w tym czasie traci zdolność do kiełkowania. Nie mniej ważna jest głęboka uprawa gleby, która zapewnia przykrycie porażonych resztek roślinnych na głębokość powyżej 15 cm. W takich warunkach sprawca nie może aktywnie się rozwijać i stopniowo ginie. Dodatkowo działania te uzupełnia optymalna gęstość zasiewów, ponieważ nadmierne zagęszczenie tworzy podwyższoną wilgotność i złe przewietrzanie, co sprzyja rozwojowi białej zgnilizny, podczas gdy prawidłowo uformowana gęstość łanu znacznie obniża ryzyko porażenia.

3. Ochrona fungicydowa przed zgnilizną twardzikową (białą zgnilizną): kiedy bez fungicydów się nie obejdzie. Ochrona chemiczna dziś pozostaje jednym z kluczowych elementów w systemie walki ze zgnilizną twardzikową. Przy wysokim tle infekcyjnym, sprzyjających warunkach pogodowych i nasyconych płodozmianach działań agrotechnicznych często jest za mało, dlatego stosowanie fungicydów jest konieczne dla zachowania plonu i jego jakości. Właśnie ochrona fungicydowa pozwala kontrolować rozwój choroby bezpośrednio w zasiewach w najbardziej wrażliwych fazach rozwoju słonecznika. Produkty na bazie boskalidu działają systemicznie i skutecznie powstrzymują rozwój sprawcy wewnątrz rośliny. Dlatego do ochrony przed zgnilizną twardzikową marka DEFENDA ma takie produkty jak: RADYKAL (boskalid 500 g/kg) oraz RADYKAL NEO (azoksystrobina 250 g/l + boskalid 150 g/l).

Boskalid należy do klasy chemicznej anilidów, ma unikalny mechanizm działania, który różni się od innych fungicydów. Hamuje mitochondrialny łańcuch oddechowy grzybów Botrytis cinerea, blokując syntezę ATP – głównego źródła energii komórki. Dzięki działaniu systemicznemu boskalid rozprowadza się po całej roślinie, zapewniając długotrwałą ochronę przed infekcjami.

Zatem zgnilizna twardzikowa to poważne zagrożenie dla plonu i jakości słonecznika. Skuteczna walka z chorobą jest możliwa tylko pod warunkiem przestrzegania płodozmianu, przeprowadzenia głębokiej uprawy gleby i stosowania fungicydów. Wczesna profilaktyka i stały monitoring pól to gwarancja skutecznej ochrony i uzyskania stabilnie wysokiego plonu słonecznika.

Autor: Ołeksandr Kotyhora, menedżer ds. rozwoju agrotechnologii w regionie południowym