2026
W ostatnich kilku latach uprawy rzepaku ozimego na Ukrainie producenci rolni zmierzyli się z niezwykłą chorobą — bakteriozą korzeni, wywołaną przez bakterię Xanthomonas campestris.
Warunki rozprzestrzeniania
Dla uzyskania wschodów, co wiąże się z obecnością wilgoci w glebie, siew przeprowadza się w zbyt wczesnych terminach, przy czym obserwuje się przyspieszony wzrost nadziemnej masy wegetatywnej i w I-II dekadzie września wewnątrz korzeni, przy szyjce korzeniowej tworzą się jamy (dziuplowatość korzenia), które infekują bakterie Xanthomonas campestris ze stopniowym brązowieniem rdzenia. Podczas wznowienia wegetacji na dolnych częściach liści tworzą się najpierw białe, a potem ciemnobrązowe oleiste plamy. Dziuplowatość tworzy się dzięki temu, że intensywne pobieranie wody przez roślinę nie odpowiada wzrostowi tkanki miękiszowej systemu korzeniowego. Ponadto nadmierne spożycie nawozów azotowych niweluje wniesienie boru, co również istotnie wpływa na dziuplowatość.
Rozwojowi choroby sprzyja także obnażenie szyjki korzeniowej przy siewie nasion w spulchnioną, nieugniecioną glebę. Utworzenie przylegającej skorupy lodowej na zasiewach rzepaku zimą i na początku wiosny 2026 roku jest również jednym z warunków rozprzestrzeniania bakteriozy.
Źródłem infekcji bakteriozy mogą być także resztki systemu korzeniowego gorczycy polnej; w okresie jesiennym 2025 roku na zasiewach rzepaku ozimego kwitnienie gorczycy było zjawiskiem masowym praktycznie na wszystkich zasiewach rzepaku.
Rozprzestrzenianiu bakteriozy sprzyjają także szkodniki rzepaku (pilarz rzepakowy, tantniś krzyżowiaczek), wzrost liczebności których w okresie jesiennym 2025 roku na zasiewach rzepaku ozimego przekroczył ekonomiczny próg szkodliwości.
Przy uprawie rzepaku na kwaśnych piaszczystych, gliniastych, zalewowych glebach (pH 4,0-5,8) przy temperaturze gleby +18-20°C rozwój choroby jest najbardziej intensywny. Na tych glebach dla rzepaku żelazo, glin i mangan osiągają toksyczny poziom stężeń, a przy tym pobieranie do rośliny fosforu, potasu, siarki, wapnia i magnezu jest problematyczne, co z kolei blokuje gromadzenie cukrów.
Bakterioza korzeni często jest przyczyną obniżenia plonu rzepaku ozimego o 45-50% i więcej.
Na zewnątrz choroba prawie się nie przejawia i można ją wykryć tylko przy podłużnym rozcięciu korzeni. Na początek wiosny większość porażonych korzeni oślizguje się, co prowadzi do zamierania roślin. U roślin zainfekowanych rozeta liści łatwo oddziela się od korzenia głównego.
Fot. 1. 
Niektóre uszkodzone rośliny po zimowaniu zaczynają tworzyć nowe liście dzięki zapasom składników pokarmowych w główce rozety, ale nie osiągają normalnych rozmiarów, zaczynają więdnąć i zasychają. Przy sprzyjających warunkach przezimowania zainfekowane rośliny mogą uformować organy generatywne, ale dają plon o 40–50% mniejszy od zdrowych.
Fot. 2.
Roślina zainfekowana
Dla ochrony i profilaktyki bakteriozy rzepaku ozimego, wywołanej przez bakterię Xanthomonas campestris, w portfolio marki DEFENDA jest lokalno-systemiczny fungicyd Velas, SC, produkt fermentacji grzyba Streptomyces kasugaensis, 60 g/l. Zarejestrowany na Ukrainie w 2025 roku. Ponadto Velas, SC ma działanie profilaktyczne i lecznicze przeciwko bakteriozom wywołanym przez bakterie Erwinia (zaraza ogniowa), Pseudomonas (rak bakteryjny i więdnięcie).
Velas, SC wpływa na podział i rozmnażanie (proliferację) komórek bakterii, zatrzymując syntezę białka, wpływa na RNA, w wyniku czego zatrzymuje się wzrost i rozmnażanie bakterii.
Produkt łatwo przenika do tkanek roślin i szybko się po nich rozprowadza. Pozwala mu to docierać do miejsc porażenia i działać bezpośrednio na sprawców choroby. Przy tym działanie fitotoksyczne na rzepak jest nieobecne.
Norma zużycia – 0,8-1,6 l/ha, ilość roztworu roboczego - 200-400 l/ha. Faza wnoszenia na rzepaku ozimym – wydłużanie łodygi (BBCH 31-39). Wniesienie produktu jest możliwe i w fazie odrastania (BBCH 21-29), ale są ograniczenia co do reżimu temperaturowego, optymalna temperatura stosowania od +15°C.
Oprócz rejestracji na rzepaku, Velas jest zarejestrowany na pomidorach (plamistość bakteryjna), kapuście (śluzak bakteryjny, zaraza ogniowa), jabłoni (śluzak bakteryjny, zaraza ogniowa), soi (więdnięcie bakteryjne, zaraza ogniowa), słoneczniku (zaraza ogniowa, bakteryjna zgnilizna koszyczków, bakteryjna plamistość liści), pszenicy (bakterioza bazalna, czarna plamistość bakteryjna), a także na roślinach jagodowych (zaraza ogniowa).
Wiktor Soneć, agronom marki DEFENDA, dr n. rol.
